Komunikację wewnątrz Opolskiego Urzędu Wojewódzkiego zapewnia dźwig osobowy „pater - noster” wyprodukowany w 1932 roku (nr fabryczny 25 631) przez niemiecką firmę Carl Flohr AG z Berlina. Ostatnio działanie dźwigu zostało nieco ograniczone, głównie dlatego, że przez miesiąc zużywa on tyle prądu co domek jednorodzinny, czyli ok. 900 kWh.

Nazwa pater-noster pochodzi od pierwszych słów modlitwy „Ojcze nasz”, po łacinie - „pater noster”. Podobnie jak tę modlitwę można wypowiadać bez końca, tak jest również z niekończącym się ruchem dźwigu. Ogromną popularnością windy te cieszyły się w pierwszej połowie XX wieku. Szczególnie popularne były w budynkach użyteczności publicznej, gdyż umożliwiały transport większej liczby osób niż zwykłe dźwigi. Najwięcej wind pater - noster znalazło swe zastosowanie w Niemczech. W samym Hamburgu w 1936 roku funkcjonowały 344 windy tego typu.

Windy składały się z kabin bez drzwi, połączonych w łańcuch, poruszających się jednostajnym ruchem okrężnym. Gdy z jednej strony kabiny jechały w górę, w drugim szybie zjeżdżały w dół. Pasażer chcąc skorzystać z windy musiał w odpowiednim momencie dokonać zdecydowanego kroku, podobnie było z wysiadaniem. Windy posiadały zabezpieczenia w postaci uchylanych progów, by uchronić nieostrożnych pasażerów przed wypadkiem. Wygoda tego dźwigu polegała na tym, iż nigdy nie trzeba było czekać na kabinę dłużej niż kilka sekund. Do dzisiaj panuje przekonanie, iż windy w piwnicy, bądź w górnej, ostatniej kondygnacji przechylają się w bok i osoby tam się znajdujące, nagle przerzucone zostają „do góry nogami”. Nic bardziej mylnego - kabiny połączone są łańcuchem, który w piwnicach i na górnej kondygnacji przerzuca kabiny za pomocą dużego kołowrotka do następnego szybu. Dzięki temu kabiny zawsze pozostają w pionowej pozycji.

Ogółem tego typu wind wyprodukowano około 500 sztuk. Opolski (budynek Urzędu) dwunastokabinowy dźwig porusza się ze stałą prędkością ruchem okrężnym i umożliwia jednoczesny transport 24. osób o maksymalnej masie 1,8 T (po dwie osoby w każdej kabinie). Obecnie prędkość dźwigu (0,18 m/s) jest mniejsza niż początkowo (0,25 m/s), aby uniknąć wypadków (zmieniono przekładnię napędową).

Dźwig „pater – noster” porusza się jedynie od parteru do piątego piętra - na szóstym piętrze mieści się maszynownia. Ze względu na program oszczędnościowy (zainstalowana moc to 4,5 kW) dźwig czynny jest obecnie w godzinach 7.00 – 8.00 i 15.00 – 16.00.

Konstrukcja szybu jest murowana, kabiny mają szkielet metalowy obłożony sklejką drewnianą. Na zespół napędowy składa się silnik, przekładnia wielostopniowa bez możliwości zmiany prędkości, wał główny i łańcuch Galla z zamocowanymi kabinami. Wszystkie części dźwigu są oryginalne, oprócz silnika i przekładni (zespołu napędowego), który był wymieniany na początku lat 60-tych poprzedniego wieku. Dodatkowo zamontowano włącznik bezpieczeństwa, pozwalający na natychmiastowe, awaryjne wyłączenie urządzenia. Dźwig w budynku Policji w całości jest oryginalny.

Konserwacje dźwigu przeprowadza co najmniej raz w miesiącu oraz na każde wezwanie, firma Zakład Usług Dźwigowych i Elektrycznych Piotr Niestrój z Opola. Roczne przeglądy dopuszczające urządzenie do eksploatacji dokonuje Urząd Dozoru Technicznego Oddział w Opolu. W tym miejscu ciekawostka: odbiór techniczny w 1932 r. rewizje zwyczajne w latach 1932 – 1943 i 1949 – 1956, rewizje nadzwyczajne w latach 1950, 1953, 1955 (na podstawie dokumentu z 1956 r. znajdującego się w Książce rewizji dźwigu nr fabr. 25631).

Obecnie windy tego typu nie są już produkowane - z prostych przyczyn - nie spełniają obowiązujących norm - osoby niepełnosprawne nie mogą z nich korzystać ze względu na ciągły ruch windy. Dźwig nie posiada również drzwi do kabiny. Budowa wind zabroniona jest już od lat 70. - skomplikowane wsiadanie i wysiadanie było powodem wielu wypadków, stąd ta decyzja.

W Polsce działa obecnie jedynie sześć wind tego typu - jedna we Wrocławiu, dwie w Katowicach, jedna w Gdańsku i dwie w Opolu. Drugi dźwig tego typu znajduje się w Opolu, w budynku Komendy Wojewódzkiej Policji przy ul. Korfantego 2. Przemieszcza się z większą prędkością niż w Opolskim Urzędzie Wojewódzkim i kabiny są w kolorze ciemnobrązowym (współcześnie przemalowane).

W roku 1997, ze względu na wymogi budowlane, na fasadzie Urzędu została zbudowana winda zewnętrzna, której architektami byli Maria Słota–Puda i Marek Termiłowski. Winda w postmodernistycznym stylu jest przeszklona i zapewnia widok części panoramy miasta. Dzięki swemu kolorowi (niebieski) mocno kontrastuje z elewacją. Pomyślana została głównie jako ułatwienie w poruszaniu się przez osoby niepełnosprawne. Pierwotnie chciano ją ulokować od strony wewnętrznej (parkingu, amfiteatru, podwórza) ale po sprzeciwach (dyskryminacja niepełnosprawnych wpuszczanych od zaplecza) umieszczona została na fasadzie. Obsługuje wszystkie sześć pięter budynku Urzędu. Zainstalowana moc to 24 kW.

Zebrał
Andrzej Jaworowicz

Na podstawie:
- pracy licencjackiej pt. Gmach Urzędu Wojewódzkiego przy ul. Piastowskiej 14 w Opolu autorstwa Magdaleny Anny Dudy, Uniwersytet Wrocławski, 2005
- informacji właściciela firmy konserwującejPiotr Niestrój
- informacji i dokumentacji Zakładu Obsługi Opolskiego Urzędu Wojewódzkiego