Referat Marcina Kupca z UDT o. Kraków prezentujący raport Brytyjskiego Instytutu Zdrowia na temat zaniżonych wymiarów stref bezpieczeństwa w szybie. Raport opisuje prace podjęte nad techniczną oceną środków zapobiegających ryzyku zgniecenia przez dźwig, będących przedmiotem dyrektywy 95/16/WE oraz płynące z nich wnioski.

System tworzenia sztucznych przestrzeni schronu zgodnie z prEN 81-21 Mechaniczne belki zderzakowe Zapora dla zapewnienia odpowiedniego podszybia i nadszybia Metoda ogranicznika prędkości Bezpośrednie uruchomienie chwytacza   Symulacje trójwymiarowe wg standardów EN 81 Przestrzeń w nadszybiu - pole podstawy 0,5 m x 0,6 m, wysokość 0,8 m  Gdy człowiek przyjmuje pozycję siedzącą i klęczącą, zapewniona przestrzeń jest za mała, aby pomieścić głowę, ramiona i ręce, a także stopy i niższą część tułowia przy klęczeniu. Przestrzeń w nadszybiu - pole podstawy 0,6 m x 0,8 m, wysokość 1,0 m Jest taka opcja, by zapewniać pionową przestrzeń o wielkości do 1 m (pokazana na zielono). Wewnątrz niej użytkownik mógłby przybrać postawę klęczącą. Przy tej szerokości zmieszczą się ramiona, a przy długości nogi i stopy, choć ciasno. Symulacje trójwymiarowe wg standardów EN 81 Przestrzeń w nadszybiu - pole podstawy 0,8 m x 0,6 m, wysokość 0,5 m Pozycja skulona na boku w jasny sposób pokazuje, że masywna sylwetka ludzka  nie mieści się w tej przestrzeni. Przestrzeń w podszybiu - pole podstawy 0,6 m x 1,0 m, wysokość 0,5 m Pozycja skulona na boku Użytkownik musi leżeć na plecach, wysokość nie pozwala na zgięcie nóg (nie mieszczą się). Ramiona ledwo się mieszczą. Długość nie pozwala na to, by użytkownik leżał na płasko. Ciało się nie mieści. Przestrzeń w podszybiu - pole podstawy 0,5 m x 1,0 m, wysokość 0,6 m Pozycja skulona na boku Użytkownik musi leżeć na boku (ramiona ledwo się mieszczą), jednak wysokość nie pozwala na zgięcie nóg. W szerokości ramiona i nogi się nie mieszczą. Długość nie pozwala na to, by użytkownik leżał na płasko. Ciało się nie mieści. Przestrzeń w podszybiu - pole podstawy 0,5 m x 0,6 m, wysokość 1,0 m Pozycja siedząca/kucająca Przestrzeń nie pozwala sylwetce ludzkiej na pomieszczenie się w żadnej z płaszczyzn. Nogi, ramiona i głowa nie mieszczą się. Przestrzeń w podszybiu - pole podstawy 0,5 m x 0,6 m, wysokość 1,0 m Pozycja klęcząca Głowa i ramiona mieszczą się (choć z trudnością), ale przestrzeń jest za krótka, aby pomieścić nogi.

Celem raportu było przanalizowanie, czy dostępne rozwiązania, inne niż wolne przestrzenie czy strefy bezpieczeństwa, mające zapobiegać ryzyku zgniecenia, zapewniają równy poziom bezpieczeństwa. Ocena zawiera trzy kluczowe zadania: badanie danych o wypadkach, do jakich doszło w skrajnych pozycjach kabiny dźwigu, opis istniejących środków zapobiegających
ryzyku zgniecenia i ocenę porównawczą dostępnych środków alternatywnych, które mogą zapobiegać ryzyku zgniecenia. Zadania te zostały przeprowadzone przez pracowników brytyjskiego Laboratorium Zdrowia i Bezpieczeństwa (HSL) na zlecenie Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej ds. Przedsiębiorstw, sekcja: wyposażenie mechaniczne i elektryczne.

Analizowano dane zebrane przez ostatnich dwadzieścia lat prawie we wszystkich krajach członkowskich Unii Europejskiej. Celem tej części pracy było ustalenie częstotliwości takich wypadków i ocena ich konsekwencji, okoliczności i czynników przyczynowych. Nie we wszystkich krajach są prowadzone statystyki dotyczące tego typu wypadków, więc nie wszystkie
kraje udzieliły odpowiedzi.

W sumie otrzymano 19 raportów, wśród nich 14 na tyle szczegółowych, by móc orzekać o okolicznościach wypadku. Nie wszystkie wypadki doprowadziły do zgniecenia przy opuszczaniu (podnoszeniu) kabiny do podszybia i nadszybia, a w jednym wypadku ofi ara została znaleziona pomiędzy ścianą a kabiną. Te dane są znaczące dla projektu, ponieważ obrazują niezamierzone ruchy kabiny dźwigu z osobą znajdującą się nad albo pod kabiną oraz służą do ilustracji błędów, które mogły doprowadzić do zgniecenia w podszybiu i nadszybiu. Istnieją dwa przykłady, w których przestrzeń schronu zadziałała, spełniła swoją funkcję i zapobiegła poważniejszym urazom.

Odnotowano również jeden przypadek działania wyłącznika granicznego i zderzaka.

Z 19 raportów 13 wykazało przypadki śmiertelne. Dwa z nich były spowodowane zgnieceniem pomiędzy kabiną a dachem szybu, a jeden wynikał z uwięzienia pomiędzy kabiną a szybem. W czterech przypadkach osoby próbujące opuścić podszybie i nadszybie poniosły śmierć.

Liczba wszystkich wypadków polegających na zgnieceniu, gdy dźwig znajduje się w skrajnych pozycjach, nie jest znana i dlatego nie da się policzyć wskaźnika występowania wypadków.

Mimo to dostępne dane o wypadkach podają wystąpienie 18 wypadków w okresie 1987-2007, czyli średnio około jednego wypadku na rok. W stosunku do całkowitej liczby wypadków liczba zgnieceń podczas skrajnych pozycji jazdy dźwigu jest niewielka. Niemniej jednak wypadki te zwykle miały skutki śmiertelne.

Podsumowując przyczyny wszystkich wypadków z dostarczonych danych, można zauważyć że liczba występowania błędów jest większa niż liczba wszystkich wypadków, ponieważ część z nich jest powodowana wieloma przyczynami. Z wypadków, w których znane jest wystarczająca ilość szczegółów, wyszło na jaw, że główną przyczyną było to, że dźwig nie był ustawiony na tryb inspekcyjny (8 przypadków). Drugą najważniejszą przyczynę stanowiły błędy mechaniczne i elektryczne (6 zdarzeń), ale przyczyny tych błędów nie zawsze były jasne. Warto również zauważyć, że część wypadków miała miejsce przy niekompletnych dźwigach (3). W tych przypadkach polega się na bezpiecznym systemie pracy, bo jeśli systemy bezpieczeństwa dźwigu nie są kompletne, to nie funkcjonują według pierwotnych założeń.

Nie wszyscy producenci chcieli pokazać, jakie rozwiązania stosują, jednak kilku się zdecydowało i te są zawarte w raporcie. Schematy obok prezentują niektóre rozwiązania. Mogą to być np. metoda ogranicznika prędkości, ruchoma podłoga lub dach kabiny, wyzwalany system zatrzymujący, mechaniczne belki zderzakowe czy ruchome zderzaki, które pozwalają, by kabina
dźwigu podczas normalnego użytkowania przemieszczała się na krańce jazdy. Uruchomione, blokują jazdę kabiny i w ten sposób zapewniają przestrzeń bezpieczeństwa.

Systemy używane przez producentów generalnie różnią się w zależności od kraju. Alternatywą jest, jak poinformował jeden z producentów, przeznaczenie jednego projektu zapewniania wolnej przestrzeni, który po zaaprobowaniu mógłby być stosowany w całej UE.

Znane są zarówno automatyczne, jak i ręczne rozwiązania alternatywne, aby zapewniać przestrzeń bezpieczeństwa. Najbardziej oczywistą kwestią jest to, że systemy ręczne, na przykład zderzaki na dnie, opierają się na bezpiecznym systemie pracy (instrukcji użytkowania). Systemy automatyczne, na przykład te, które działają, gdy otwarte zostają drzwi przystankowe, nie
opierają się tak bardzo na instrukcjach i bezpiecznym systemie pracy. Nie oznacza to, że systemy automatyczne są zupełnie niezawodne. Systemy automatyczne, które funkcjonują, gdy istnieje ryzyko zgniecenia, zmierzają ku ochronie każdej osoby, która znajdzie się w szybie, nawet jeśli będzie to osoba nieupoważniona. Znaczącą zaletą używania alternatywnych środków
zapewniania przestrzeni bezpieczeństwa jest fakt, że ilość stworzonego miejsca nie jest ograniczona i dlatego może osiągnąć dowolną wartość.

Podczas analizy rozwoju tej dziedziny okazało się, że istnieje wiele różnych podejść co do konstrukcji całościowych systemów zapewniania przestrzeni bezpieczeństwa. Zależą one od wielkości fi rmy i rodzaju instalacji.

Normy europejskie EN 81-1 i EN 81-2 (1998) wymagają przestrzeni w podszybiu i nadszybiu dźwigu, która w nagłych wypadkach może być użyta jako przestrzeń, w której osoba przebywająca na lub pod kabiną nie będzie narażona na zgniecenie lub uraz. Aby lepiej zaprojektować komorę bezpieczeństwa w dźwigach, należy przeanalizować wartości antropometryczne.

Antropometria to nauka o wielkości ciała i jego pomiarach oraz odnosi się do rozmiarów ciała jednostki w porównaniu do różnych rozmiarów, jakie posiada większość ludzi.

Aby zilustrować potencjalne trudności, jakie ludzie napotykają, próbując pomieścić się w wyznaczonych przestrzeniach w nadszybiu i podszybiu, używa się dodatkowo oprogramowania do symulacji trójwymiarowej.

Przestrzeń w podszybiu i nadszybiu wyszczególniona przez obecne standardy jest symulowana poprzez program USG Tecnomatix Jack do symulowania trójwymiarowego. Sylwetka ludzka widoczna na fi gurach poniżej odzwierciedla posturę (równą lub mniejszą 95 proc. mężczyzn w Holandii) i szerokość ramion (równą lub mniejszą 95 proc. mężczyzn w Wielkiej Brytanii)
według wartości reprezentatywnych dla europejskich pracowników o najbardziej masywnej budowie ciała. Postury symulowane na ilustracjach odzwierciedlają realne cechy ruchowe, ale nie uwzględniają kompresji tkanek.

Mają na celu pokazanie postur, które mogą być osiągnięte stosunkowo szybko i łatwo, to znaczy w sytuacjach nagłych.

Z dostępnych informacji wynika, że używanie przestrzeni bezpieczeństwa o rozmiarach 1,0 m x 0,6 m x 0,5 m większości osób nie pozwala na zmieszczenie się w niej. Ta ocena opiera się na założeniu, że w przestrzeni przebywa jedna osoba. Akomodacja 2 osób w takiej przestrzeni jest więc niemożliwa. Ta ocena nie bierze pod uwagę żadnego wyposażenia czy lin
wewnątrz i zakłada, że przestrzeń jest niczym niezakłócona. W przeciwnym przypadku wymiary te są jeszcze bardziej nieadekwatne.

W nadszybiu przestrzeń jest jeszcze mniejsza i wynosi 0,8 m x 0,5 m x 0,6 m.

Używanie takich wymiarów nie pozwala na to, by ludzie mieścili się w wyznaczonej przestrzeni. Ta ocena odnosi się do sytuacji, gdy w przestrzeni schronu jest jedna osoba. Podobnie jak w przypadku podszybia ocena ta zakłada niczym niezakłóconą przestrzeń. Tam, gdzie występuje pionowa wolna przestrzeń 1,0 m, możliwa jest akomodacja jednej osoby w zapewnionej
przestrzeni. Pomimo to mało prawdopodobne jest, by osoba znajdujaca się w tej przestrzeni bez uprzedniej instrukcji wiedziała, jaką postawę przyjąć.

WNIOSKI

Sugerowane są wymiary przestrzeni bezpieczeństwa, pochodzące z danych o rozmiarach ciała standardowych postur, które powinny pozwolić na to, by przynajmniej 95 proc. pracowników mogło zmieścić się w przestrzeni (w wymiary wliczono ubranie, obuwie i osobiste wyposażenie ochronne).

Stworzenie miejsca o wysokości przynajmniej 1,25 m (które pozwoli na wystarczającą wysokość do siedzenia i klęczenia), 0,7 m szerokości (zwiększonej, by pozwolić na łatwiejsze zmieszczenie ramion) i 0,8 m długości, pozwala na to, by użytkownik mógł w przestrzeni bezpieczeństwa usiąść i ugiąć kolana lub uklęknąć i opuścić głowę. Nie ma jednak dynamicznych
pomiarów antropometrycznych, aby potwierdzić te sugestie. Aby uzasadnić te stwierdzenie należy przeprowadzić kolejne modelowanie trójwymiarowe.

Minimalna zalecana wysokość przestrzeni bezpieczeństwa, gdyby założeniem projektu była akomodacja postury stojącej, to 2,0 m. Szerokość takiej przestrzeni musiałaby mierzyć przynajmniej 0,63m (opierając się na szerokości całego ciała 95 proc. mężczyzn w Wielkiej Brytanii).

Rozmiar przestrzeni bezpieczeństwa nie ma znaczenia, jeśli osoby mające z niej skorzystać nie wiedzą, gdzie ona się znajduje. Czynniki, które mogłyby podwyższyć bezpieczeństwo użytkowników i pomóc im w tego typu awaryjnych przypadkach, to wyodrębnienie miejsca przestrzeni bezpieczeństwa na przykład poprzez kolorowe oznaczenie obszaru. Aby jeszcze bardziej pomóc użytkownikom, schematy i rysunki przedstawiające zalecane pozycje mogłyby zostać zainstalowane w okolicach tego obszaru. Bezpieczne pozycje, które należy przyjąć w zapewnionej przestrzeni nie przez wszystkich mogą być przyjmowane odruchowo. Aby ludzie wchodzący do przestrzeni mogli być pewni, że są chronieni, system bezpieczeństwa powinien posiadać jasne instrukcje swojego działania. To zapobiegnie próbom opuszczania przez te osoby przestrzeni bezpieczeństwa w przypadku zagrożenia.

Automatyczne uruchomienie się systemu bezpieczeństwa znacznie zmniejszyłoby ryzyko dla pracowników i innych osób. Automatyczne uruchomienie się zmniejszyłoby również potrzebę, by pracownicy posiadali wiedzę o uruchamianiu szeregu potencjalnie zróżnicowanych systemów.

Jeśli przedstawione konkluzje zostaną zaakceptowane, a rekomendacje przyjęte, stworzy to konieczność wprowadzenia poprawki do dyrektywy i do związanych z nią norm.