Podczas VIII spotkania Krajowego Forum Konsultacyjnego dotyczącego prawa Unii Europejskiej 20 maja Tadeusz Trudnowski ze Stowarzyszenia Pracodawców Branży Dźwigowej omówił praktyczne zastosowanie wymagań normy EN-PN 13015 w warunkach polskich.

Do eksploatacji dźwigów odnoszą się normy zharmonizowane: EN 81.1-2 i powiązane EN-81-28; EN 81-70; EN 81-71 oraz krajowe akty prawne: ustawa o Dozorze Technicznym (z 21.12.2000 r.), Rozporządzenie Rady Ministrów (z 16.07.2002 r.) w sprawie rodzajów urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu, Rozporządzenie Ministra Gospodarki (z 17.12.2001 r.) w sprawie trybu sprawdzania kwalifi kacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych i Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 10.02.2005 r.) w sprawie upoważnienia Urzędu do uznawania kwalifi kacji.

Instrukcja konserwacji zawiera informacje dotyczące zadań dla właściciela dźwigu oraz dla organizacji prowadzącej konserwację i ma zastosowanie dla nowo zainstalowanych dźwigów
osobowych, towarowych ze wstępem do kabiny i małych dźwigów towarowych. Istniejące dźwigi nie są objęte niniejszą instrukcją, można ją jednak stosować jako odniesienie.

Zalecenia i informacje wynikające z normy dotyczące obowiązków właścicieli dźwigów

Utrzymanie dźwigu w sprawności technicznej w stopniu zapewniającym bezpieczne
użytkowanie. W celu spełnienia tego warunku właściciel dźwigu powinien korzystać z organizacji
wykonującej kompetentnie usługi konserwacji dźwigów zgodnie z wymaganiami niniejszej instrukcji. Zaleca się korzystanie usług z organizacji prowadzącej konserwację, mającej wystarczającą ochronę ubezpieczeniową zapewnioną przez fi rmę lub towarzystwo ubezpieczeniowe.

Przestrzeganie wszelkich przepisów krajowych i innych, jakie mają zastosowanie, oraz uwzględnianie ich wpływu na konserwację.

Po zainstalowaniu dźwigu nowego lub po wprowadzonych modyfi kacjach, uzyskanie od instalującego aktualnej instrukcji konserwacji i udostępnienie jej organizacji prowadzącej konserwację.

Upewnienie się, czy została przeprowadzona planowa konserwacja dźwigu przez organizację
prowadzącą konserwację najpóźniej od momentu oddania do eksploatacji lub, jeżeli dźwig nie będzie użytkowany przez długi okres, przed pierwszym uruchomieniem.

Celowym jest zatrudnienie przez właściciela dźwigu tej samej organizacji prowadzącej konserwację, w przypadku kilku dźwigów mających wspólną maszynownię lub szyb.

Wskazane jest wyposażenie instalacji dźwigowej w urządzenie do dwukierunkowej łączności pomiędzy kabiną dźwigu a służbami ratowniczymi działającymi przez 24 godz.

W przypadku zaistnienia niebezpiecznych sytuacji dźwig należy natychmiast wyłączyć z eksploatacji.

Utrzymywanie swobodnego i bezpiecznego dostępu do przestrzeni i pomieszczeń roboczych oraz informowanie organizacji prowadzącej konserwację o wszystkich zagrożeniach lub zmianach (oświetlenie, przeszkody, stan podłoża itp.).

Wyznaczenie w celu przeszkolenia przez organizację prowadzącą konserwację osoby (osób) mającej uwalniać uwięzionych pasażerów i zapewnienie, aby uwalniała ludzi tylko przez drzwi przystankowe.

Dodatkowo, poza czynnościami konserwacyjnymi oraz badaniami i próbami, które właściciel dźwigu powierza organizacji prowadzącej konserwację, niezbędne jest regularne wykonywanie pełnej jazdy dźwigiem góra - dół w celu oceny jakości przemieszczania się kabiny oraz sprawdzanie działania i kompletności drzwi przystankowych i dolnych prowadnic, dokładności zatrzymywania na przystankach, działania wskaźników w obszarze ogólnodostępnym, przycisków sterowych i funkcyjnych na przystankach i w kabinie (otwieranie drzwi, alarm). Właściciel powinien też kontrolować poprawność działania środków łączności (jeżeli znajdują się w wyposażeniu dźwigu),
np.intercomu, normalnego oświetlenie kabiny oraz urządzenia (zapobiegającego zakleszczeniu
przez drzwi) odwracającego kierunek ruchu drzwi, gdy pojawi się przeszkoda.

Zalecenia i informacje wynikające z normy dla organizacji prowadzących konserwację i brygad konserwacyjnych

Wykonywanie czynności konserwacyjnych zgodnie z instrukcją konserwacji i w oparciu o systematyczne przeglądy i kontrole sprawdzające.
Po wykonaniu czynności konserwacyjnych organizacja prowadząca konserwację powinna podjąć decyzję, zgodną z instrukcją konserwacji, co do dalszego użytkowania dźwigu, np.: dźwig sprawny technicznie lub dźwig wyłączony z eksploatacji oraz podać przyczynę wyłączenia).
Aktualizowanie oryginalnych instrukcji konserwacji, jeżeli dźwig zmienia swoje pierwotne przeznaczenie lub nastąpiła zmiana warunków środowiskowych (w przypadku dokonania modyfi kacji lub zmian w dźwigu przez inną organizację niż organizacja prowadząca konserwację, właściciel dźwigu ma obowiązek dostarczenia aktualnych instrukcji konserwacji).

Zapewnienie przez organizację prowadzącą konserwację opracowania oceny ryzyka w stosunku do całego obszaru roboczego dźwigu oraz wszystkich czynności konserwacyjnych, z uwzględnieniem instrukcji konserwacji dostarczonej przez instalującego i wszystkich informacji przekazanych przez właściciela dźwigu.

Informowanie właściciela dźwigu o wszystkich pracach, jakie należy wykonać w wyniku analizy ryzyka, w szczególności w stosunku do
dojść i otoczenia związanego z budynkiem.

Realizacja planowanych konserwacji odpowiednich dla danego dźwigu, wykonywanych w taki sposób, aby czas wykonywania konserwacji był możliwie krótki w celu minimalizacji przestoju dźwigu i aby nie występowało pogorszenie warunków bezpieczeństwa dla użytkowników. Przy planowaniu konserwacji należy uwzględniać wszystkie przewidywane awarie spowodowane np. niewłaściwym użytkowaniem lub pogorszeniem się stanu technicznego oraz z wykorzystaniem rejestracji zdarzeń i awarii zapisanych w dzienniku dźwigu przez konserwatora, a także przez sterownik mikroprocesorowy lub zdalne monitorowanie.

Zapewnienie wykonywania konserwacji przez kompetentnych konserwatorów, wyposażonych w niezbędne narzędzia i sprzęt.

Określenie rzeczywistej częstotliwości zabiegów konserwacyjnych z uwzględnieniem parametrów: liczba jazd w roku, czas pracy, okresy postoju, okres użytkowania i stan techniczny dźwigu, lokalizacja i rodzaj budynku, jak również sposób użytkowania, lokalne warunki otoczenia dźwigu oraz zewnętrzne czynniki środowiskowe, np. warunki atmosferyczne na jakie narażony jest dźwig lub wandalizm itp.

Zapewnienie przez 24 godz., całorocznego pogotowia dla uwalniania osób (wskazane jest dla zapewnienia szybszej reakcji korzystanie z systemu zdalnego monitorowania).

Prowadzenie dziennika dźwigu i zapisów o wyniku każdej interwencji spowodowanej awarią. W zapisach tych należy podać rodzaj awarii w celu wykrycia powtórnych tego rodzaju.

Dziennik dźwigu powinien być dostępny na żądanie dla właściciela dźwigu. Wyłączenie dźwigu z eksploatacji po wykryciu podczas wykonywania czynności konserwacyjnych niebezpiecznych usterek, które nie mogą być natychmiast usunięte oraz poinformowanie
właściciela dźwigu o przyczynach wyłączenia i o przewidywanym czasie naprawy.

Zorganizowanie zaopatrzenia w niezbędne części zamienne przewidziane do wszystkich napraw w ramach czynności konserwacyjnych.

Uczestnictwo, po uzasadnionym powiadomieniu, w inspekcjach przeprowadzanych przez upoważnioną stronę trzecią lub w pracach remontowych budynku, prowadzonych w obszarach zastrzeżonych dla konserwatorów.

Informowanie na bieżąco właściciela dźwigu o koniecznych i niezbędnych modernizacjach.

Zorganizowanie ekip do przeprowadzenia szybkich i skutecznych działań ewakuacyjnych oraz ustalenie postępowania na wypadek pożaru,
paniki itp.

Zgłaszanie dźwigu do organów dozoru technicznego celem przeprowadzenia badań nadzwyczajnych w następujących przypadkach: po naprawie lub wymianie zespołów i elementów dźwigu (wymienionych w roz. VIII p-kt. 9), po każdej decyzji wstrzymującej eksploatację dźwigu na wniosek użytkownika (właściciela) z inicjatywy organów dozoru technicznego.

Przykłady typowych sprawdzeń i kontroli podczas wykonywania konserwacji oraz częstotliwość ich wykonywania:

• Przegląd ogólny urządzeń i pomieszczeń (sprawdzenie, czy urządzenia i ich obudowy nie są widocznie uszkodzone, zakurzone i
  skorodowane).
• Obszar podszybia (sprawdzenie dna, czy jest czyste i suche oraz czy nie spływa nadmiar oleju z prowadnic).
• Urządzenia zapobiegające odskokom (sprawdzenie swobody przemieszczania się i działania, sprawności działania łącznika i smarowanie mechanizmu).
• Zderzaki (sprawdzenie stanu zamocowania zderzaków, poziomu oleju i działania łącznika).
• Silnik napędowy (sprawdzenie zużycia łożysk, poziomu oleju, działania wentylatora iczujników termistorowych).
• Reduktor (sprawdzenie zużycia przekładni, poziomu oleju i stanu łożyska).
• Koło cierne (sprawdzenie stanu i zużycia rowków, równomierności zagłębienia lin, pionowości koła i braku odchyleń od pionu oraz łożyska, czy nie występują nadmierne luzy, drgania i hałaśliwość).
• Hamulec (sprawdzenie poprawności działania układu, zużycia elementów oraz jakości i dokładności hamowania).
• Aparatura sterowa (sprawdzenie stanu czystości obudowy i urządzeń, stanu styków i braku iskrzenia oraz połączenia przewodów w
  aparatach).
• Ogranicznik prędkości, obciążka i linka ogranicznika (sprawdzenie swobody ruchu i zużycia elementów ruchomych, poprawności działania ogranicznika i mechanizmu zapadkowego, sprawdzenie stanu linki i zamocowań i działania obciążków).
• Prowadnice kabinowe i przeciwwagowe (sprawdzenie jakości smarowania prowadnic, mocowania i złączy prowadnic).
• Krążki linowe (sprawdzenie stanu i zużycia rowków i łożysk).
• Prowadniki kabinowe i przeciwwagowe (sprawdzenie zużycia prowadników, działania olejarek i zamocowań).
• Instalacja elektryczna (sprawdzenie miernikiem stanu izolacji przewodów i sprawdzenie, czy nie zachodzi niebezpieczeństwo mechanicznego uszkodzenia izolacji przewodów).
• Kabina dźwigu (sprawdzenie oświetlenia normalnego i awaryjnego, działania wszystkich przycisków sterowych i funkcyjnych oraz łączników kluczykowych, kontrola działania wentylatora i zamocowania ścian i sufi tu).
• Chwytacze (sprawdzenie swobody ruchu mechanizmu uruchamiającego, sprawdzenie na biegu wolno działania chwytaczy oraz kontrola kontaktu i mechanizmu zapadkowego).